8. sınıf
Fiilde Çatı
Etken çatıda özne işi yapar. Edilgen çatıda özne işten etkilenir ve işi yapan söylenmez ya da tarafından ile gelir. Dönüşlüde özne işi kendi üzerine yapar. İşteşte en az iki özne vardır.
Hakimiyet %0
Anlatım
Adım 1
Etken
Özne işi kendisi yapar: «Ali kapıyı açtı.» Nesne bulunabilir. Özne silinmişse etkenlik bozulur.
Adım 2
Edilgen
-l, -n ekleri ve işten etkilenen özne edilgen kurar. «Mektup yazıldı.» Yazan söylenmez. Onu etken sanmak özneyi hâlâ yapan kişi sayar.
Adım 3
Dönüşlü
«Çocuk yıkandı» cümlesinde işi kendi yapan da kendi olan da çocuktur. Başkası yıkamıyorsa dönüşlüdür.
Adım 4
İşteş
«İki arkadaş yazıştı» karşılıklı iştir. Tek kişi işteş olamaz. -ş ekini her yerde işteş sanmak, «gelişti» gibi dönüşlüleri de bu kaba koyar.
Günlük örnek
«Kapı açıldı» edilgendir. «Kapıyı açtı» etkendir. Açıldı'yı etken sanmak -ıl ekini yok sayar.
Kavram kartı
Sık yapılan yanılgı
Her -ıl ekini edilgen saymak yetmez. «Kapı açıldı» edilgendir. «Gözleri parladı» oluş bildirir; buradaki -la edilgen eki değildir.
Çözümlü örnek
LGS sorusu
Paragraf: «Ali kapıyı açtı. Mektup yazıldı. Çocuk yıkandıktan sonra arkadaşlarla yazıştı.» I. Açtı etkendir. II. Yazıldı edilgendir. III. Tek kişi olan Ali işteş çatı kurar. Hangileri doğrudur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Ali işi kendisi yapar.
Mektup işten etkilenir, yazan söylenmez.
İşteş için karşılıklı en az iki özne gerekir. III yanlıştır.
I ve II
Kolay
«Mektup yazıldı» cümlesinin çatısı nedir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Mektup işten etkilenir.
Yazan söylenmez.
Doğru seçenek: edilgen.
edilgen
Orta
«Ali kapıyı açtı» cümlesinin çatısı nedir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Ali işi kendisi yapar.
Özne yapandır.
Doğru seçenek: etken.
etken
Zor
«Çocuk yıkandı» cümlesi hangi çatıdadır?
Çözümü gösterÇözümü gizle
İşi yapan ve işten etkilenen aynı kişidir.
Bu dönüşlüdür.
Doğru seçenek: dönüşlü.
dönüşlü
Sınav
«Arkadaşlar yazıştı» cümlesi hangi çatıdadır?
Çözümü gösterÇözümü gizle
En az iki kişi karşılıklı yazmıştır.
Bu işteştir.
Doğru seçenek: işteş.
işteş
Kontrol
I. Etken çatıda özne işi yapar. II. Edilgende özne işten etkilenir. III. Tek kişi işteş çatı kurar. Hangileri doğrudur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
İşteş için karşılıklı en az iki özne gerekir.
Tek kişi işteş kurmaz.
Doğru seçenek: I ve II.
I ve II
Harici video
Videolar güvenilir kanallardan seçildi.
TEKTE BİTİR - LGS 2025: 8. Sınıf Türkçe - Fiilde Çatı - Full Konu Anlatımı
Hız Yayınları Ortaokul · 16:54
Başka anlatımlar
Yapay zeka öğretmen
Cevabı doğrudan söylemem. Takıldığın adımı yaz. İstersen sana ipucu veririm.
Fotoğraf bu sürümde okunmaz. Soruyu cümleyle yaz, ipucu kazanımın içinde kalır.