Lozan Barış Antlaşması

24 Temmuz 1923'te Lozan Antlaşması imzalandı. İsmet Paşa başkanlığındaki heyet, yeni devletin sınırlarını ve bağımsızlığını karşı tarafa kabul ettirdi. Mudanya ateşkes, Lozan ise barış masasıdır. İkisini aynı güne sıkıştırmak tarihi karıştırır.

Kapitülasyonların kalkması, yabancılara tanınmış ekonomik ayrıcalığın bitmesidir. Bu, bir cephe taarruzu değil masa maddesidir. Ayrıcalık kalkınca aynı iş için ayrı hukuk kalmaz. Lozan bu kazancı hukuk cümlesine döker.

Musul, Lozan'da Türkiye sınırının içine yazılmadı. Madde, sorunu Türkiye ile İngiltere arasında sonraya bıraktı. 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'ta kaldı. «Lozan Musul'u verdi» cümlesi metne uymaz.

1923 düzeninde boğazlardan geçiş ve bölgenin güvenliği uluslararası Boğazlar Komisyonuna bağlandı. Türkiye'nin boğazlarda asker bulundurması sınırlıydı. Bu kurul 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sona erer. Lozan ile Montrö aynı antlaşma değildir.

Türk-Yunan nüfus mübadelesi din esasına göredir. Türkiye'deki Rum Ortodokslar ile Yunanistan'daki Müslümanlar yer değiştirdi. İstanbul Rumları ve Batı Trakya Müslümanları bu değişimin dışında ayrı tutuldu. Ölçüt dil ya da ırk değildir.

Osmanlı'nın genel borçları, imparatorluktan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı. Türkiye kendi payını üstlendi ve taksitle ödedi. Borçların tamamı silinmedi. Kapitülasyonun kalkması, borcun silinmesi demek değildir.

Lozan'da azınlık maddeleri gayrimüslim topluluklar için yazıldı. Müslüman olmakla birlikte farklı bir dil konuşan gruplar bu tanımın içine alınmadı. Hakların ölçütü dindir. Etnik azınlık listesi bu metnin esası değildir.