12. sınıf · TYT · AYT
Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri
İTA.12.1.4TYMM 2024Atatürk Dönemi’nde meydana gelen iç siyasi gelişmelerin yeni Türk devletinin kurumsallaşmasındaki rolüne ilişkin özgün ürün üretebilme
1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1930'da Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. İlki kapatıldı, ikincisi kendi kararıyla dağıldı. İkisi de kalıcı bir çok partili düzen kurmadı.
Hakimiyet %0
Anlatım
Adım 1
Terakkiperver
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kuruldu. Başkanı Kazım Karabekir'dir. Kurucular arasında Ali Fuat Paşa, Rauf Bey ve Refet Paşa da vardır. Muhalefet, meclisin içinden çıktı.
Adım 2
Kapanış
Şeyh Said İsyanı 1925 başında Doğu Anadolu'da patladı. 4 Mart 1925'te Takrir-i Sükûn Kanunu çıktı. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 3 Haziran 1925'te bu ortamda kapatıldı. Kapanış, partinin kendi dileği değildir.
Adım 3
Serbest Cumhuriyet
Serbest Cumhuriyet Fırkası 12 Ağustos 1930'da kuruldu. Kurucusu Fethi Okyar'dır. Atatürk, denetlenebilir bir muhalefet istendiği için kuruluşu bilerek destekledi. Parti, ekonomik sıkıntının tepkisini mitinglerde topladı.
Adım 4
Kendi kararı
Fethi Okyar partiyi 17 Kasım 1930'da kendi kararıyla kapattı. Menemen olayı 23 Aralık 1930'dadır; parti kapanışından sonradır. Menemen'i kapanış nedeni diye yazmak takvimi ters çevirir.
Adım 5
Ayırt etme
Soruda yıl ve kapanış biçimini birlikte sor. 1924 kurulur, 1925'te idare kapatır. 1930 kurulur, aynı yıl kendi kapanır. Kalıcı geçiş ikisinde de tamamlanmaz.
Günlük örnek
Sınıf temsilciliğine ikinci bir liste çıkıp seçimden önce dağılırsa deneme olmuş, düzen yerleşmemiştir. 1924 ve 1930 denemeleri de seçim rejimini kalıcılaştırmadan bitti.
Çözümlü örnek
Kolay
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın başkanı kimdir ve parti ne zaman kurulmuştur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Yıl 1924, gün 17 Kasım'dır.
Başkan Kazım Karabekir'dir.
Kapanış 1925'tedir.
Kazım Karabekir, 17 Kasım 1924
Orta
Serbest Cumhuriyet Fırkası neden kendi kendine kapandı?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Kuruluş 12 Ağustos 1930'dur.
Tepki mitinglerde sertleşir.
Fethi Okyar 17 Kasım 1930'da partiyi kapatır.
17 Kasım 1930'da kendi kararıyla
Menemen
Menemen olayı Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kapanışından önce mi sonra mıdır?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Parti 17 Kasım 1930'da kapanır.
Menemen 23 Aralık 1930'dadır.
Olay, kapanış nedeni olarak yazılamaz.
Sonra
İki kapanış
İki partinin kapanış biçimini ayır.
Çözümü gösterÇözümü gizle
Terakkiperver 3 Haziran 1925'te idarece kapatılır.
Gerekçe ortamı Takrir-i Sükûn'dur.
Serbest Cumhuriyet kendi kararını verir.
Biri idarece, öteki kendi kararıyla
Zor
I. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1925'te kapatıldı. II. Serbest Cumhuriyet Fırkası Menemen olayından sonra kuruldu. III. Demokrat Parti 1946'da, bu iki denemeden ayrıdır. Hangileri doğrudur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Kapanış 3 Haziran 1925'tir. I doğrudur.
Serbest Cumhuriyet Menemen'den önce kapanmıştır. II yanlıştır.
Demokrat Parti 1946'dadır. III doğrudur.
I ve III
Harici video
Videolar güvenilir kanallardan seçildi.
TYT - AYT Tarih - Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri | TYT - AYT Tarih 2022 #hedefekoş
Hocalara Geldik
Başka anlatımlar
Yapay zeka öğretmen
Cevabı doğrudan söylemem. Takıldığın adımı yaz. İstersen sana ipucu veririm.
Fotoğraf bu sürümde okunmaz. Soruyu cümleyle yaz, ipucu kazanımın içinde kalır.
Özet
Sık yapılan yanılgı
İki partiyi aynı yöntemle kapatılmış sanmak yanlıştır. Terakkiperver idarece kapatıldı. Serbest Cumhuriyet kendi kararını verdi. 1946'daki Demokrat Parti'yi bu denemelerin içine yazmak da yanlıştır; o parti Atatürk'ün ölümünden sonradır.
Kaydet, sonra tekrar sorulur.