12. sınıf · TYT · AYT
Doğal Sistemlerin Etkileşimi
Doğal sistemler litosfer, atmosfer, hidrosfer ve biyosferdir. Biri değişince diğeri etkilenir. Buz eriyince albedo düşer, yer daha çok enerji tutar ve erime hızlanır. Bu, olumlu geri beslemedir. İnsan da bu sistemin içindedir.
Hakimiyet %0
Anlatım
Adım 1
Dört küre
Litosfer taş küre, atmosfer hava, hidrosfer su, biyosfer canlı örtüdür. Sınırları cetvelle çizilmez. Toprak, taş ile canlının birlikte işlediği yerdir.
Adım 2
Geri besleme
Olumlu geri beslemede değişim kendini büyütür. Buzulun erimesi koyu yüzeyi açar, koyu yüzey daha çok ısı alır, erime artar. Olumsuz geri besleme değişimi frenler. İkisi aynı ok değildir.
Adım 3
Örtü ve iklim
Orman nemi tutar, toprağı bağlar ve karbon depolar. Örtü kalkınca erozyon ve yüzeysel akış artar. İklim, bitkiyi seçtirir. Bitki de enerji dengesini değiştirir. Etki tek yönlü değildir.
Adım 4
Aşırı olay
Kuraklık, sel ve sıcak hava dalgası sistemlerin uç hâlidir. Tek bir fırtına iklimin değiştiğini kanıtlamaz. İklim, uzun yılların rejimidir. Hava, o günün durumudur.
Adım 5
İnsan
Baraj, tarla, şehir ve baca antropojen etkidir. İnsan doğal sistemin dışında bir seyirci değildir. Etki her yerde aynı büyüklükte de değildir. Kıyı kenti ile boş step aynı yükü taşımaz.
Günlük örnek
Ormanı kesmek yalnız ağacı kaldırmaz. Toprak tutunamaz, akış hızlanır, yerel nem değişebilir. Tek makas dört küreyi birden ilgilendirir.
Çözümlü örnek
Kolay
Albedo düşünce yer yüzeyi ne yapar?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Koyu yüzey daha çok enerji soğurur.
Doğru seçenek: daha çok güneş enerjisi tutar.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yalnız volkan püskürmesi; yalnız gelgit; yalnız eksen eğikliği.
daha çok güneş enerjisi tutar
Orta
Buz eriyip koyu yüzey açılınca erimenin hızlanması hangi kavramdır?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Değişim kendini büyütür.
Doğru seçenek: olumlu geri besleme.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yalnız volkan püskürmesi; yalnız gelgit; yalnız eksen eğikliği.
olumlu geri besleme
Ayırt
İklim ile hava farkı nedir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
İklim süre ister.
Doğru seçenek: iklim uzun yılların rejimidir.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yalnız volkan püskürmesi; yalnız gelgit; yalnız eksen eğikliği.
iklim uzun yılların rejimidir
Sıra
Orman kalkınca hangisi beklenir?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Kök toprağı bırakır.
Doğru seçenek: erozyon ve yüzeysel akış artar.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yalnız volkan püskürmesi; yalnız gelgit; yalnız eksen eğikliği.
erozyon ve yüzeysel akış artar
Zor
I. Olumlu geri besleme her zaman iyi sonuç demektir. II. Buz eriyince albedo düşerse ısınma büyüyebilir. III. Tek fırtına iklim değişikliğinin kendisidir. Hangileri doğrudur?
Çözümü gösterÇözümü gizle
Olumlu, değişimi büyüten demektir. I yanlıştır.
Albedo düşüşü erimeyi besler. II doğrudur.
İklim uzun süredir. III yanlıştır.
Yalnız II
Harici video
Videolar güvenilir kanallardan seçildi.
1) AYT Coğrafya - Doğal Sistemler Biyoçeşitlilik - Bayram MERAL - 2025
Benim Hocam · 20:47
Başka anlatımlar
Yapay zeka öğretmen
Cevabı doğrudan söylemem. Takıldığın adımı yaz. İstersen sana ipucu veririm.
Fotoğraf bu sürümde okunmaz. Soruyu cümleyle yaz, ipucu kazanımın içinde kalır.
Özet
Sık yapılan yanılgı
Dört küreyi dört ülke sanmak ve olumlu geri beslemeyi 'iyi sonuç' diye okumak iki hatadır. Olumlu burada değişimi büyüten demektir. İyi ahlak yargısı değildir.
Kaydet, sonra tekrar sorulur.