11. sınıf · TYT · AYT

Ekosistem ve Madde Döngüleri

Ekosistem, canlılar ile cansız ortamın birlikte işlediği düzendir. Enerji Güneş'ten gelir ve besin zincirinde azalır. Su, karbon ve azot döngüleri maddeyi yeryüzünde dolaştırır. Ayrıştırıcılar döngüyü kapatır.

Hakimiyet %0

Anlatım

Adım 1

Parça

Üretici güneş enerjisiyle besin üretir. Tüketici hazır besin alır. Ayrıştırıcı organik artığı minerale çevirir. Üçü olmadan döngü yarım kalır. İnsan üretici değildir.

Adım 2

Enerji

Enerji akışı tek yönlüdür. Bir basamaktan diğerine geçen enerji kabaca onda biridir. Piramidin tepesi bu yüzden dardır. Enerji, su gibi aynı havuzda dönmez.

Adım 3

Su

Su buharlaşır, yoğunlaşır, yağış olur, yüzeyden akar ya da sızar. Döngü suyu yok etmez. Kirlenme, kullanılabilir tatlı suyu azaltır. Buharlaşma ile kaynama aynı cümle değildir.

Adım 4

Karbon

Bitki fotosentezle karbondioksit alır. Solunum ve yanma karbondioksit verir. Fosil yakıt, uzun süre depolanmış karbonu kısa sürede atmosfere katar. Karbon döngüsü yalnız ormanda bitmez.

Adım 5

Azot

Atmosferdeki azotu baklagil kökündeki bakteriler bağlar. Bitki bu azotu kullanır. Ayrıştırma ve denitrifikasyon azotu yeniden havaya bırakabilir. Hayvan havadaki azotu doğrudan soluyup proteine çevirmez.

Günlük örnek

Bahçedeki yaprak çürüyünce toprağa döner. Bu, ayrıştırıcının karbon ve mineral döngüsündeki işidir. Yaprak yok olmaz, dönüşür.

Çözümlü örnek

Kolay

Besin zincirinde enerji bir üst basamağa geçerken ne olur?

Çözümü göster

Kabaca onda biri bir sonraki basamağa geçer.
Doğru seçenek: büyük bölümü ısı olarak kaybolur.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yok olur; taşa dönüşür; enlemi değiştirir.

Sonuç:

büyük bölümü ısı olarak kaybolur

Orta

Atmosfer azotunu toprağa bağlayan başlıca canlı hangisidir?

Çözümü göster

Rhizobium tipi bakteriler azot bağlar.
Doğru seçenek: baklagil kökündeki bakteri.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yok olur; taşa dönüşür; enlemi değiştirir.

Sonuç:

baklagil kökündeki bakteri

Ayırt

Fosil yakıt yakılınca karbon nereye hızla katılır?

Çözümü göster

Yanma depolanmış karbonu karbondioksit olarak verir.
Doğru seçenek: atmosfere.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yok olur; taşa dönüşür; enlemi değiştirir.

Sonuç:

atmosfere

Sıra

Ayrıştırıcının işi nedir?

Çözümü göster

Çürükçül canlı döngüyü kapatır.
Doğru seçenek: organik artığı minerale çevirmek.
Şunlar bu sorunun cevabı değildir: yok olur; taşa dönüşür; enlemi değiştirir.

Sonuç:

organik artığı minerale çevirmek

Zor

I. Enerji besin piramidinde yukarı doğru artar. II. Fotosentez atmosferden karbondioksit alır. III. Hayvan havadaki azotu doğrudan proteine çevirir. Hangileri doğrudur?

Çözümü göster